ก่อนส่งชิ้นส่วนให้โรงงานประกอบรองเท้า ผู้ผลิตควรตรวจ 7 เรื่องหลัก คือ ขนาดและรูปทรง ความแข็ง ความทนการงอ ความทนการสึกหรอ การยึดติด ความสม่ำเสมอระหว่างล็อต และสารเคมีที่อาจเป็นข้อกังวลตามชนิดวัสดุและตลาดปลายทาง

การตรวจที่ถูกต้องต้องอิง ข้อกำหนดของชิ้นส่วนแต่ละประเภท (Product Specification) ไม่ใช่ใช้รายการทดสอบชุดเดียวกับพื้นรองเท้า แผ่นรองด้านใน ชิ้นส่วนพลาสติก และอุปกรณ์โลหะทั้งหมด เพราะแต่ละชิ้นทำหน้าที่ต่างกันและมีความเสี่ยงต่างกัน

เช่น

• พื้นชั้นนอก: เน้นการสึกหรอ การงอ และการยึดเกาะ
• ชิ้นส่วนที่ต้องประกบกับส่วนอื่น: เน้นความแม่นยำของขนาดและความแข็งแรงของรอยยึดติด
• ชิ้นส่วนที่สัมผัสผิว หรืออยู่ภายใต้ข้อกำหนดของตลาดเฉพาะ: ประเมินสารเคมีที่เกี่ยวข้องเพิ่ม

1. ตรวจขนาด รูปทรง และความหนาของชิ้นงาน

การตรวจขนาดเป็นพื้นฐานที่ทำให้มั่นใจว่าชิ้นส่วนประกอบเข้ากับรองเท้าได้ตรงแบบ ถ้าพื้นรองเท้ายาวหรือหนาคลาดเคลื่อน หรือทรงไม่ตรงแม่พิมพ์ จะกระทบทั้งการประกอบ หน้าตา และการใช้งานของรองเท้าสำเร็จรูป

สิ่งที่ควรตรวจ

• ความยาว ความกว้าง และความหนาของชิ้นงาน
• ทรงและตำแหน่งของส่วนประกอบสำคัญ
• น้ำหนักชิ้นงาน ถ้ากำหนดไว้ในสเปก
• ความเรียบร้อยของขอบและผิว
• การหดตัวหรือเสียรูปหลังขึ้นรูป

ใช้เครื่องมือวัดที่เหมาะ เช่น เวอร์เนียร์คาลิปเปอร์ เครื่องวัดความหนา หรือเครื่องชั่ง แล้วเทียบผลกับแบบทางเทคนิคหรือตัวอย่างมาตรฐานที่อนุมัติแล้ว

สำหรับพื้นรองเท้า SATRA TM136 เป็นวิธีทดสอบสำหรับวัดความหนาของวัสดุพื้นรองเท้าและชุดพื้นรองเท้าโดยเฉพาะ

2. ตรวจความแข็งและคุณสมบัติทางกายภาพของวัสดุ

ความแข็งของวัสดุมีผลกับความรู้สึกตอนใส่ ความยืดหยุ่น และการทำงานของชิ้นส่วน จึงต้องตรวจให้ตรงค่าที่กำหนดไว้สำหรับผลิตภัณฑ์นั้น

เช่น พื้น EVA หรือ PU ที่เป็นโฟม อาจต้องวัดความแข็งด้วยวิธีที่เหมาะกับวัสดุเนื้อนุ่ม ส่วนพื้นยางหรือพลาสติกอาจใช้เครื่องวัดคนละช่วงสเกล

สิ่งที่ควรตรวจ

• ความแข็งตามสเกลที่ระบุในข้อกำหนด
• ความหนาแน่นของวัสดุ ถ้าเกี่ยวกับสมรรถนะของชิ้นงาน
• น้ำหนักและความสม่ำเสมอระหว่างชิ้น
• การคืนรูปหรือการยุบตัวหลังโดนกด สำหรับชิ้นส่วนที่ต้องรับแรง

SATRA กำหนดวิธีวัดความแข็งของยาง PU และพลาสติกไว้ใน TM205 และมีวิธีทดสอบคุณสมบัติอื่นให้เลือกตามชนิดวัสดุและการใช้งาน

แต่ความแข็งอย่างเดียวยืนยันไม่ได้ว่าวัสดุจะทนหรือใส่สบาย ต้องดูผลทดสอบอื่นประกอบด้วย

3. ตรวจความทนการงอและการแตกร้าว

พื้นรองเท้าต้องรับแรงงอซ้ำ ๆ จากการเดิน วิ่ง และเคลื่อนไหว ถ้าวัสดุหรือแบบชิ้นงานไม่เหมาะ อาจแตกร้าว โดยเฉพาะตรงจุดที่รับแรงซ้ำเป็นประจำ

โรงงานจึงควรตรวจว่าวัสดุทนการงอได้ตามเกณฑ์ไหม โดยดู

• รอยร้าวหลังงอครบจำนวนรอบที่กำหนด
• การขยายตัวของรอยตัดหรือรอยร้าวเดิม
• ความเสียหายตรงแนวพับหรือจุดที่มีความเค้นสูง
• การเปลี่ยนแปลงของวัสดุหลังผ่านสภาวะทดสอบที่เกี่ยวข้อง

SATRA TM161 คือวิธีทดสอบการขยายตัวของรอยตัดจากการงอซ้ำ (Bennewart flex test) ใช้ประเมินพื้นรองเท้าและชิ้นส่วนที่ยืดหยุ่นบางประเภทได้

ควรเลือกวิธีทดสอบโดยดูลายดอกยาง ความหนา และการใช้งานจริง เพราะวิธีที่เหมาะกับแผ่นวัสดุเรียบ อาจไม่เหมาะกับพื้นที่มีลายลึกหรือโครงสร้างซับซ้อน

4. ตรวจความทนการสึกหรอ

พื้นชั้นนอกสัมผัสพื้นและเสียดสีอยู่ตลอด การทดสอบความทนการสึกหรอจึงช่วยประเมินว่าวัสดุสูญเสียเนื้อแค่ไหนภายใต้เงื่อนไขทดสอบ

การทดสอบอาจรวมถึง

• วัดมวลหรือปริมาตรที่หายไปหลังเสียดสี
• ตรวจร่องรอยความเสียหายบนผิว
• เทียบผลกับเกณฑ์ของลูกค้าหรือวัสดุอ้างอิง
• ประเมินรูปแบบการสึกเมื่อทดสอบพื้นรองเท้าทั้งชุด

SATRA TM174 ทดสอบความทนการสึกหรอของวัสดุพื้นรองเท้าด้วยเครื่องแบบดรัมหมุน ส่วน TM362 ประเมินการสึกของพื้นรองเท้าโดยจำลองแรงจากการเดิน

ผลทดสอบวัสดุอย่างเดียวบอกอายุการใช้งานรองเท้าได้ไม่แม่นยำ เพราะลายดอกยาง โครงสร้างพื้น และพฤติกรรมการใช้งานก็มีผลด้วย

5. ตรวจความแข็งแรงของการยึดติด

ถ้าชิ้นส่วนต้องติดกับส่วนอื่น เช่น พื้นชั้นนอกกับพื้นชั้นกลาง หรือพื้นรองเท้ากับส่วนบน ความแข็งแรงของรอยยึดติดเป็นอีกเรื่องสำคัญที่ต้องตรวจ

ดูอย่างน้อย 3 เรื่อง

1. แรงยึดติด: รอยต่อทนแรงลอกหรือแรงดึงได้ตามข้อกำหนดไหม
2. การเตรียมผิว: ผิวและวัสดุเข้ากับระบบกาวหรือวิธียึดติดหรือเปล่า
3. ความสม่ำเสมอของกระบวนการ: อุณหภูมิ เวลา แรงกด และการเตรียมผิว อยู่ในเงื่อนไขที่กำหนดไหม

SATRA TM401 ใช้ประเมินแรงลอกของรอยยึดติดระหว่างวัสดุ ส่วน TM404 เป็นวิธีทดสอบการยึดติดของพื้นกับส่วนบนในรองเท้าสำเร็จรูป

ถ้าพื้นรองเท้าหลุด ไม่ได้แปลว่าเนื้อพื้นคุณภาพต่ำเสมอไป สาเหตุอาจอยู่ที่กาว การเตรียมผิว หรือเงื่อนไขการประกอบ

6. ตรวจความสม่ำเสมอของชิ้นงานระหว่างล็อต

ถึงตัวอย่างจะผ่านการตรวจแล้ว แต่ชิ้นงานในล็อตจริงก็ต้องมีคุณสมบัติใกล้กับตัวอย่างที่อนุมัติ โรงงานจึงต้องมีระบบตรวจความสม่ำเสมอและตรวจย้อนกลับได้

สิ่งที่ควรคุม

• สีและลักษณะผิว
• ขนาด น้ำหนัก และความหนา
• ความแข็งหรือความหนาแน่นตามข้อกำหนด
• ตำหนิ เช่น ฟองอากาศ รอยแหว่ง ครีบส่วนเกิน หรือขึ้นรูปไม่เต็ม
• ความต่างระหว่างล็อต และการเปลี่ยนแปลงของวัตถุดิบ

กำหนดแผนสุ่มตรวจตามปริมาณผลิตและระดับความเสี่ยง บันทึกผลตรวจ และแยกชิ้นงานที่ไม่ผ่านออกจากสินค้าพร้อมส่ง

ถ้าเจอปัญหา ให้ตรวจย้อนกลับไปที่วัตถุดิบ เครื่องจักร แม่พิมพ์ และเงื่อนไขการผลิต เพื่อหาสาเหตุและกันไม่ให้เกิดซ้ำ ไม่ใช่แค่คัดชิ้นเสียทิ้ง

7. ตรวจสารเคมีที่อาจพบในรองเท้าและชิ้นส่วนรองเท้า

นอกจากคุณสมบัติทางกายภาพ โรงงานควรประเมินความเสี่ยงด้านสารเคมีตามชนิดวัสดุ กระบวนการผลิต ข้อกำหนดของลูกค้า และตลาดที่จะขายด้วย

เอกสารอ้างอิงที่เกี่ยวข้องคือ ISO/TR 16178:2021 — Footwear: Critical substances potentially present in footwear and footwear components ซึ่งรวบรวมสารเคมีที่อาจพบในรองเท้าและชิ้นส่วน ความเสี่ยง วัสดุที่อาจมีสารนั้น และวิธีทดสอบที่ใช้วัด

ประเด็นที่ควรดู

• สารเคมีที่อาจมาจากสูตรพลาสติก ยาง หรือสารเติมแต่ง
• สารตกค้างจากวัตถุดิบหรือกระบวนการผลิต
• สารที่อยู่ภายใต้ข้อกำหนดของตลาดปลายทางหรือลูกค้า
• ความจำเป็นในการส่งตัวอย่างไปทดสอบในห้องแล็บ

ISO/TR 16178:2021 เป็นรายงานทางเทคนิคที่เน้นสารเคมีสำคัญ ไม่ได้ครอบคลุมการทดสอบขนาด ความแข็ง การงอ การสึกหรอ หรือการยึดติด โรงงานจึงยังต้องใช้วิธีทดสอบทางกายภาพแยกต่างหาก

อ่านรายละเอียดได้ที่ ISO/TR 16178:2021 — เว็บไซต์ ISO

ตารางสรุปรายการตรวจคุณภาพก่อนส่งมอบ (QC Checklist)

ใช้ตารางนี้เป็นแนวทางทำ Quality Control Checklist สำหรับโรงงานผลิตชิ้นส่วนรองเท้าได้ โดยกำหนดเกณฑ์ผ่าน–ไม่ผ่านให้ตรงสเปกของลูกค้า

อ้างอิงแนวทางทดสอบจาก SATRA Test Methods ซึ่งรวบรวมวิธีทดสอบวัสดุและชิ้นส่วนรองเท้าไว้หลายประเภท

การผลิตชิ้นส่วนรองเท้ากับ PAF

งานผลิตพื้นรองเท้า — PAF

บริษัท แอดแวนเทจ ฟุตแวร์ จำกัด (AVF) ผลิตและรับจ้างผลิตพื้นรองเท้าและชิ้นส่วน เช่น EVA, Rubber, PU, IP, Outsole และ Unit Sole Assembly และมีห้องแล็บภายในสำหรับพัฒนาสูตรคอมพาวด์และยางตามความต้องการของลูกค้า

ดูรายละเอียดงานผลิตพื้นรองเท้าของ PAF

สำหรับแบรนด์ที่กำลังพัฒนารองเท้ารุ่นใหม่ ให้กำหนดสเปกและรายการทดสอบให้ชัดก่อนเริ่มผลิต และตกลงเกณฑ์ตรวจรับกับโรงงานผลิตชิ้นส่วน ชิ้นงานที่ส่งมอบจะได้ประกอบต่อได้ตามข้อกำหนด ส่วนรายละเอียดการทดสอบที่ต้องการ สอบถามกับบริษัทได้โดยตรง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)